Κοντά στον παραθαλάσσιο οικισμό του Απόλλωνα, στη βόρεια πλευρά της Νάξου, βρίσκεται ένα από τα δύο αρχαία λατομεία μαρμάρου του νησιού. Εκατοντάδες ημίεργα αγάλματα και μαρμάρινοι όγκοι μεταφέρονταν με το σύστημα της διολίσθησης από εδώ μέχρι το μόλο του αρχαίου λιμανιού στον Απόλλωνα, για να ταξιδέψουν στη Δήλο, αλλά και σε πολλά άλλα μέρη. Στο αρχαίο λατομείο έχει απομείνει μέχρι σήμερα, o ημίεργος κολοσσιαίος κούρος του Απόλλωνα, όπως επίσης και δεκάδες τομές στα μάρμαρα, κομμάτια από αρχιτεκτονικά μέλη, αλλά και απομεινάρια από άλλους ημίεργους κούρους. 

Στο χαμηλό ύψωμα που δεσπόζει στις αρχές μιας εύφορης κοιλάδας στην περιοχή Γύρουλας, νότια του χωριού Σαγκρί, ξεκίνησε στον 8ο π.Χ. αι. μια υπαίθρια λατρεία θεοτήτων της φύσης. Στην ίδια θέση κατά τον ύστερο 6ο π.Χ. αι. οικοδομήθηκε μνημειώδης ολομάρμαρος ναός.Το ιερό σύμφωνα με διάφορες ενδείξεις ήταν αφιερωμένο στον Απόλλωνα, τη Δήμητρα και την Κόρη, με έμφαση στις χθόνιες ιδιότητές τους.

Στη θέση Ύρια, νότια της πόλης της Νάξου, στο κέντρο της εύφορης υγρής κοιλάδας του Λιβαδιού, λειτούργησε από τον 14o  π.Χ. αι. έως και την περίοδο της Ρωμαιοκρατίας ένα από τα σπουδαιότερα ιερά της πόλεως των Ναξίων, αφιερωμένο στο Διόνυσο και ενδεχομένως και σε μια γυναικεία θεότητα της φύσης.

Σήμα κατατεθέν της Νάξου και ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα και πολυφωτογρφημένα αρχαία μνημεία των Κυκλάδων, ο Ναός του Απόλλωνα είναι από τα πρώτα πράγματα που βλέπει ο επισκέπτης όταν το πλοίο μπαίνει στο λιμάνι του νησιού. Τα ερείπια του Ναού και η επιβλητική μαρμάρινη πύλη του, γνωστή ως Πορτάρα, δεσπόζουν πάνω στο νησάκι Παλάτια.

Η Στραβολαγκάδα υπήρξε ένα από τους έξι σταθμούς φόρτωσης του σμυριγλιού στη Νάξο. Σήμερα γίνεται μια συστηματική προσπάθεια αποκατάστασης του τοπίου με τη συντήρηση των μονοπατιών, των βαγονογραμμών, την ανακαίνιση των κτιρίων και την αποκατάσταση των εγκαταστάσεων των σμυριδωρυχείων, για τη δημιουργία του «Βιομηχανικού Πάρκου Στραβολαγκάδας», που θα περιλαμβάνει:

Το εντυπωσιακό οικοδόμημα στην περιοχή Καλαμίτσια της Νάξου, υπήρξε το καλοκαιρινό θέρετρο των Ιησουιτών μοναχών. Χτισμένο το 17ο αιώνα, με έξοδα της οικογένειας του Ροβέρτο Σωζέ, το μεγαλοπρεπές κτίριο διέθετε πολλά δωμάτια, παρεκκλήσι, βοηθητικά κτίσματα, όπως περιστερώνα, στάβλο, ελαιοτριβείο κλπ, καθώς και τεράστιο κήπο. Το μοναστήρι - θέρετρο, που εξαιτίας της πολυτέλειάς του αναφερόταν και ως "παλάτι των Ιησουιτών", αποτελεί ένα μείγμα δυτικής αρχιτεκτονικής και τοπικής τεχνοτροπίας.

Το μνημείο χρονολογείται στα τέλη του 4ου π.Χ. αιώνα και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα της Νάξου, αφού θεωρείται εξαιρετικό δείγμα της αμυντικής αρχιτεκτονικής των ελληνιστικών χρόνων. Πρόκειται για ένα κυλινδρικό κτίσμα 4 ορόφων με συνολικό ύψος περίπου 20μ. και διάμετρο βάσης 9,2 μ. κατασκευασμένο από τεράστιους μαρμάρινους ογκόλιθους. Σήμερα διατηρείται το εξωτερικό του πύργου μέχρι το ύψος των 15μ., καθώς και λείψανα μικρότερων κτιρίων και του περιτειχίσματος που περιέβαλε το συγκρότημα.