Το κορυφαίο θρησκευτικό έθιμο του νησιού είναι η λιτάνευση της εικόνας της Παναγίας από τη Μονή της Μυρτιδιώτισσας στην Χώρα κατά την Κυριακή της Ορθοδοξίας. Η περιφορά της εικόνας διαρκεί 15 ημέρες, αφού περνάει μέσα από τα περισσότερα χωριά του νησιού πριν καταλήξη στην Χώρα, με πολλούς πιστούς να ακολουθούν την περιφορά σε όλη τη διάρκεια των 15 ημερών.
Η εικόνα της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας θεωρείται ένα από τα πολυτιμότερα κειμήλια του νησιού και την εύρεσή της αφηγείται η τοπική παράδοση, σύμφωνα με την οποία ένας βοσκός βρήκε την εικόνα μέσα σε μια μυρτιά, σημείο που του είχε υποδείξει άγγελος σε κάποιο όνειρό του. Σύμφωνα πάντα με την τοπική ιστορία ο βοσκός πήρε την εικόνα στο σπίτι του στο γειτονικό χωριό Καλοκαιρινές. Τη νύχτα, όμως, η εικόνα εξαφανιζόταν, επέστρεφε στη μυρτιά. Ο βοσκός είδε ξανά τον άγγελο να του λέει πως η εικόνα έπρεπε να μείνει εκεί κοντά στη μυρτιά. Έτσι ο βοσκός έκτισε ένα μικρό εκκλησάκι δίπλα στη μυρτιά και τοποθέτησε την εικόνα εκεί, την οποία την ονόμασε Μυρτιδιώτισσα. Αυτό το εκκλησάκι παραμένει έως σήμερα και ονομάζετε παλαιό Καθολικό όπου εκεί στεγάζεται η εικόνα της Παναγίας μαζί με τα τάματα των επισκεπτών της, μερικά τεράστια κεριά φτιαγμένα από τους ιερείς της εποχής και μερικές άλλες μικρές εικόνες. Η εικόνα όταν βρέθηκε δεν είχε τις σημερινές διαστάσεις. Αυτές τις απέκτησε αργότερα όταν τοποθετήθηκε σε ξύλινο πλαίσιο. Το 1837 φιλοτεχνήθηκε το χρυσό ένδυμα, έργο του καλλιτέχνη Νικόλαου Σπιθάκη. Από αυτή την αρχαία εικόνα φαίνονται μόνο τα πρόσωπα, στα οποία με την πάροδο των αιώνων δεν διακρίνονται πλέον τα χαρακτηριστικά. Στο κάτω μέρος της χρυσής επένδυσης απεικονίζονται τρία θαύματα της Μυρτιδιώτισσας. Το θαύμα της ευρέσεως, η ίασης του παραλύτου και το θαύμα της διασώσεως του φρουρίου της πόλεως των Κυθήρων από την πτώση κεραυνού το 1829.
Σταδιακά γύρω από τον αρχικό ναό διαμορφώθηκε το μεγαλύτερο μοναστήρι των Κυθήρων. Πάνω ακριβώς από το παλαιό Καθολικό, το 1857, χτίστηκε ο νεότερος μεγαλοπρεπής ναός σε ρυθμό τρίκλιτης βασιλικής. Βόρεια και νότια του νεότερου Καθολικού βρίσκονται τα κελιά των πιστών που επισκέπτονται την μονή την περίοδο της νηστείας των πρώτων δεκαπέντε ημερών του Αυγούστου. Αξιοθαύμαστο έργο στο εσωτερικό της μονής είναι το πώρινο κωδωνοστάσιο 26 μέτρων με τοξοειδείς σχηματισμούς στις προσόψεις των τεσσάρων ορόφων του καλλιτέχνη Νικολάου Φατσέα. Σε όλα αυτά τα έργα πρωτοστάτησε ο ιερομόναχος Αγαθάγγελος Καλλίγερος. Στα χρόνια των πειρατικών επιδρομών, η εικόνα για λόγους ασφαλείας φυλασσόταν στο φρούριο της πόλεως των Κυθήρων στον ομώνυμο ναό.
Η Μυρτιδιώτισσα γιορτάζει στις 24 Σεπτεμβρίου, ημερομηνία ευρέσεως της εικόνας.
